Jak wygląda proces rozwodowy?

Pozew o rozwód to pierwszy krok do zmiany całego Twojego życia, dlatego niezbędne jest prawidłowe przygotowanie! Poniżej przedstawione zostały podstawowe informacje, które pomogą przejść przez postępowanie rozwodowe.

Kiedy sąd orzeka rozwód?

Jeżeli między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia, każdy z małżonków może żądać, ażeby sąd rozwiązał małżeństwo przez rozwód. Rozkład pożycia występuje, gdy pomiędzy małżonkami nie istnieje więź duchowa – nie kochają się, fizyczna – nie współżyją ze sobą i gospodarcza – nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego i podejmują samodzielnie decyzje dotyczące majątku. Sąd orzeknie rozwód także, gdy istnieją pewne elementy więzi gospodarczej spowodowane szczególnymi okolicznościami, np. małżonkowie dalej razem mieszkają ze względów finansowych.

O trwałości rozkładu pożycia możemy mówić natomiast w sytuacji, gdy doświadczenie życiowe pozwala przyjąć, że na tle okoliczności konkretnego stanu faktycznego powrót małżonków do wspólnego pożycia nie nastąpi. Sąd na rozprawie zapyta „Czy widzi Pan/Pani szanse na ratowanie małżeństwa?” właśnie w celu ustalenia, czy decyzja o rozwodzie jest już ostateczna.

Może zdarzyć się tak, że mimo zupełnego i trwałego rozkładu pożycia rozwód nie będzie dopuszczalny i sąd oddali pozew o rozwód. Może to nastąpić w następujących sytuacjach:

  • w skutek orzeczenia rozwodu miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków;
  • orzeczenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego;
  • rozwodu żąda małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, chyba że drugi małżonek wyrazi zgodę na rozwód albo że odmowa jego zgody na rozwód jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

Czy można małżonka zatrzymać na siłę? Teoretycznie można! Tylko po co…

Małżonek niewinny po odebraniu pozwu o rozwód złożonego przez małżonka winnego rozkładu pożycia może:

  • wyrazić zgodę na rozwód i wnosić o orzeczenie rozwodu z wyłącznej winy współmałżonka,
  • wyrazić zgodę na rozwód i wnosić o orzeczenie rozwodu bez orzekania o winie (UWAGA: co do zasady sąd w wyroku rozwodowym orzeka, czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia, a jedynie na zgodne żądanie małżonków sąd zaniecha orzekania o winie)
  • nie wyrazić zgody na rozwód i wnosić o oddalenie powództwa.

Małżeństwo to umowa, jeżeli jeden z małżonków nie dotrzymuje jej warunków, np. nie dochowuje wierności, drugi współmałżonek ma prawo, mimo wszystko, chcieć pozostawać w związku małżeńskim.

Nie zawsze jednak odmowa zgody na rozwód doprowadzi do oddalenia powództwa. Jeżeli sąd uzna, że odmowa jego zgody na rozwód jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego to orzeknie rozwód.

Odmowa zgody na rozwód małżonka niewinnego jest jego prawem, a zatem domniemywa się, że korzystając z niego, czyni to w sposób zgodny z zasadami współżycia społecznego. Dopiero istnienie szczególnych okoliczności może domniemanie to obalić. Przykładowo, jeżeli między małżonkami nie istnieje żadna więź emocjonalna i żyją od wielu lat w separacji faktycznej, a małżonek winny rozkładu pożycia jest już w nowym związku i chciałby go sformalizować, to w takich okolicznościach brak zgody na rozwód przez małżonka niewinnego mógłby być uznany za sprzeczny z zasadami współżycia społecznego.

Porzucanie rodziny nie może liczyć na uznanie, jednak z punktu widzenia społecznego trudno także aprobować długotrwałe istnienie martwych, nie wróżących odrodzenia związków małżeńskich, zwłaszcza w wypadku założenia przez jednego z małżonków nowego nieformalnego związku.

Uzasadnione jest orzeczenie rozwodu, jeżeli małżonek niewinny, odmawiając zgody na rozwód, kieruje się chęcią szykany w stosunku do małżonka winnego, a dalsze utrzymywanie związku małżeńskiego wiąże się miedzy innymi z dalszym antagonizowaniem pozostających w konflikcie małżonków i ich bliskich.

O czym zadecyduje Sąd w postępowaniu rozwodowym?

W sprawach o rozwód nie chodzi tylko i wyłącznie o rozwiązanie małżeństwa, lecz o rozstrzygnięcie o całości spraw rodziny. Małżonkowie, którzy decydują się na rozwód często nie mają świadomości o jak wielu kwestiach będzie decydował sąd w wyroku rozwodowym.

Sąd w wyroku rozwodowym z urzędu orzeka:

  • czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia (art. 57 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, dalej: KRO), jednak na zgodny wniosek stron sąd zaniecha orzekania o winie
  • władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem obojga małżonków (art. 58 § 1 i 1a KRO),
  • kontaktach rodziców z dzieckiem (art. 58 § 1 KRO),
  • w jakiej wysokości każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka (art. 58 § 1 KRO),
  • sposobie korzystania przez rozwiedzionych małżonków ze wspólnie zajmowanego mieszkania przez czas wspólnego w nim zamieszkiwania po rozwodzie (art. 58 § 2 zd. 1 KRO).

Na wniosek strony sąd w wyroku rozwodowym może:

  • nakazać eksmisję (art. 58 § 2 zd. 2 KRO),
  • dokonać podziału majątku wspólnego, jeżeli przeprowadzenie tego podziału nie spowoduje nadmiernej zwłoki w postępowaniu. (art. 58 § 3 KRO),
  • orzec o obowiązku dostarczania jednemu z rozwiedzionych małżonków przez drugiego rozwiedzionego małżonka środków utrzymania (art. 60 KRO i art. 444 KPC).

Na zgodny wniosek stron sąd w wyroku rozwodowym może orzec o podziale wspólnego mieszkania, o przyznaniu mieszkania jednemu z małżonków, jeżeli drugi małżonek wyraża zgodę na jego opuszczenie bez dostarczenia lokalu zamiennego i pomieszczenia zastępczego, o ile podział bądź jego przyznanie jednemu z małżonków są możliwe (art. 58 § 2 zd. 3 KRO).

Ponadto, zgodnie z art. 108 § 1 KPC sąd w wyroku rozwodowym rozstrzyga o kosztach postępowania sądowego w każdym orzeczeniu kończącym sprawę w instancji.

Jakie są najczęstsze przyczyny rozwodów?

Najczęstszymi przyczynami rozwodów są:

  • niezgodność charakterów
  • zdrada małżeńska
  • nadużywanie alkoholu
  • naganny stosunek do członków rodziny
  • trudności mieszkaniowe
  • nieporozumienia na tle finansowym
  • niedobór seksualny
  • dłuższa nieobecność
  • różnice światopoglądowe

Jakim wymogom formalnym powinien odpowiadać pozew o rozwód?

Przy przygotowaniu pozwu o rozwód bardzo ważne jest zachowanie wymogów formalnych. Zgodnie z przepisami kodeksu postępowania cywilnego pozew powinien zawierać:

  1. oznaczenie sądu, do którego jest skierowany i uzasadnienie właściwości sądu. Co do zasady właściwy jest Sąd Okręgowy, w którym małżonkowie mieli ostatnie miejsce zamieszkania, jeżeli choć jedno z nich w okręgu tym jeszcze ma miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu. Z braku takiej podstawy wyłącznie właściwy jest sąd miejsca zamieszkania strony pozwanej, a jeżeli i tej podstawy nie ma – sąd miejsca zamieszkania powoda, tj. osoby wnoszącej pozew;
  2. imiona i nazwiska małżonków i ich ewentualnych pełnomocników oraz ich adresy zamieszkania;
  3. numer Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności (PESEL) powoda;
  4. oznaczenie rodzaju pisma – POZEW O ROZWÓD;
  5. dokładne określenie żądania, osnowę wniosku lub oświadczenia. Określenie żądania może brzmieć przykładowo tak: „wnoszę o rozwiązanie przez rozwód małżeństwa zawartego przez Annę A. i Adama A. w dniu 17 sierpnia 2001 roku w Warszawie, potwierdzonego aktem małżeństwa o oznaczeniu 149871/00/AM/2001/116638 – bez orzekania o winie/ z winy obu stron/ z wyłącznej winy pozwanego”. Sąd w sprawie o rozwód rozstrzyga o wielu kwestiach dotyczących funkcjonowania rodziny i w prawidłowo sporządzonym pozwie należy się do nich odnieść.
  6. wskazanie FAKTÓW, na których strona opiera swoje wnioski lub oświadczenia, oraz wskazanie DOWODÓW na wykazanie każdego z tych faktów;

    UWAGA: jeżeli małżonkowie mają wspólne małoletnie dzieci w pozwie należy wskazać świadka na potwierdzenie faktów dotyczących sytuacji opiekuńczo-wychowawczej dzieci. Natomiast jeżeli pozwany uznaje żądanie pozwu a małżonkowie nie mają wspólnych małoletnich dzieci, sąd może ograniczyć postępowanie dowodowe do przesłuchania stron.
    .
  7. informację, czy strony podjęły próbę MEDIACJI lub innego pozasądowego sposobu rozwiązania sporu, a w przypadku gdy takich prób nie podjęto, wyjaśnienie przyczyn ich niepodjęcia.
  8. podpis strony lub pełnomocnika;
  9. wymienienie załączników;

    UWAGA: do pisma procesowego dołącza się załączniki wymienione w tym piśmie, a w sprawie o rozwód trzeba koniecznie dołączyć oryginał aktu małżeństwa i oryginały aktów urodzenia dzieci oraz dowód uiszczenia opłaty od pozwu w wysokości 600 zł.

Ponadto pozew może zawierać wnioski o:

  • ZABEZPIECZENIE ROSZCZENIA na czas trwania postępowania, np. alimentów, miejsca pobytu dzieci czy kontaktów z drugim rodzicem;
  • wnioski służące do przygotowania rozprawy, a w szczególności wnioski o:
  1. wezwanie na rozprawę wskazanych przez powoda świadków (należy podać imię, nazwisko i adres zamieszkania) i biegłych;
  2. polecenie pozwanemu dostarczenia na rozprawę dokumentu będącego w jego posiadaniu, a potrzebnego do przeprowadzenia dowodu, np. bilingów z komórki pozwanego, lub przedmiotu oględzin.
  3. zażądanie dowodów znajdujących się w sądach, urzędach lub u osób trzecich, wraz z uprawdopodobnieniem, że strona sama nie może ich uzyskać.

Czy w sprawie o rozwód trzeba mieć pełnomocnika?

W sprawach o rozwód nie ma ustawowego obowiązku posiadania prawnika. To zależy od Ciebie czy czujesz się na siłach samodzielnie wystąpić przed sądem. Nawet ugodowy rozwód jest bardzo stresujący dla małżonków. Na sali rozpraw będzie tylko sędzia, dwóch ławników, protokolant i współmałżonek, ewentualnie ze swoim pełnomocnikiem. Myślę, że w tej sytuacji warto mieć obok siebie kogoś, kto nie jest zaangażowany emocjonalnie w konflikt i będzie czuwał nad zabezpieczaniem Twoich praw. Pamiętaj, że udział prawnika w sprawie nie wpłynie na szybsze wyznaczenie terminu postępowania i nie daje gwarancji wygrania sprawy, jednak udział profesjonalisty pozwoli zadbać o zachowanie wymogów formalnych i złożenia właściwych wniosków dowodowych tak, aby udowodnić podane przez Ciebie fakty przed sądem.

Masz już podstawowe informacje o rozwodzie i możesz świadomie podjąć decyzję jakie będą dalsze losy małżeństwa. Powodzenia!

Karolina Marszałek – adwokat i mediator