KILKA SŁÓW O CZYNACH NIEUCZCIWEJ KONKURENCJI

KILKA SŁÓW O CZYNACH NIEUCZCIWEJ KONKURENCJI

Coraz więcej osób myśli o rozpoczęciu własnej działalności gospodarczej lub założeniu spółki prawa handlowego.

Choć uczciwa konkurencja nie została wyrażona w Konstytucji RP expressis verbis, to bez wątpienia należy ją uznać za podstawową zasadę mającą fundamentalne znaczenie dla społecznej gospodarki rynkowej.

Zgodnie z art. 17 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (dalej: u.z.n.k.), przedsiębiorca wykonuje działalność gospodarczą na zasadach uczciwej konkurencji i poszanowania dobrych obyczajów oraz słusznych interesów konsumentów. Ustawodawca zatem odwołuje się tutaj do pozytywnych cech prowadzenia działalności gospodarczej w warunkach o jakich mowa w art. 20 Konstytucji RP, mianowicie – w warunkach społecznej gospodarki rynkowej, która opiera się na wolności działalności gospodarczej rozumianej jako swoboda jej podejmowania i prowadzenia. Wymienione w wyżej przytoczonym artykule zasady wykonywania działalności gospodarczej określa się często mianem „uczciwości kupieckiej”.

Czynem nieuczciwej konkurencji jest działanie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami, jeżeli zagraża lub narusza interes innego przedsiębiorcy lub klienta.

Czynami nieuczciwej konkurencji są w szczególności: wprowadzające w błąd oznaczenie przedsiębiorstwa, fałszywe lub oszukańcze oznaczenie pochodzenia geograficznego towarów albo usług, wprowadzające w błąd oznaczenie towarów lub usług, naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa, nakłanianie do rozwiązania lub niewykonania umowy, naśladownictwo produktów, pomawianie lub nieuczciwe zachwalanie, utrudnianie dostępu do rynku, przekupstwo osoby pełniącej funkcję publiczną, a także nieuczciwa lub zakazana reklama, organizowanie systemu sprzedaży lawinowej, prowadzenie lub organizowanie działalności w systemie konsorcyjnym oraz nieuzasadnione wydłużanie terminów zapłaty za dostarczane towary lub wykonane usługi.

Czynem nieuczciwej konkurencji jest zachowanie, którego nie można zakwalifikować zgodnie z art. 5–17 u.z.n.k., jeżeli jest sprzeczne z prawem lub z dobrymi obyczajami, a ponadto narusza interes przedsiębiorcy lub klienta, bądź mu zagraża. Może to być też zachowanie określone w art. 5–17 u.z.n.k. (co samo w sobie oznacza sprzeczność z prawem lub dobrymi obyczajami) i które ponadto stanowi zagrożenie bądź naruszenie interesu przedsiębiorcy.

Aby doszło do popełnienia czynu nieuczciwej konkurencji, niezbędne jest kumulatywne spełnienie następujących przesłanek: po pierwsze – działanie poddane ocenie musi zostać podjęte w związku z działalnością gospodarczą, po drugie – czyn ten musi być sprzeczny z prawem lub dobrymi obyczajami, a po trzecie – działanie to musi zagrażać lub naruszać interes innego przedsiębiorcy lub klienta. W celu przyjęcia, iż doszło do popełnienia czynu nieuczciwej konkurencji, wystarczy ustalić bezprawność działania. Do kwalifikacji czynu nieuczciwej konkurencji nie jest także konieczne istnienie winy w sensie umyślnego działania czy niedbalstwa sprawcy, choć oczywiście ma znaczenie w przypadku roszczenia odszkodowawczego.

Czyny nieuczciwej konkurencji stanowią – z pewnymi wątpliwościami i różnicami – czyny niedozwolone (delikty) przy czym odpowiedzialność wynikająca z naruszenia reguł właściwych dla uczciwej konkurencji oparta jest bądź na zasadzie winy, bądź jest od winy niezależna (por. B. Giesen [w:] System Prawa Prywatnego, t. 15, s. 84 i n.). Jeśli poszukiwać ogólnych cech, właściwych dla odpowiedzialności deliktowej w czynach nieuczciwej konkurencji, to niewątpliwie faktem, z którym łączy się odpowiedzialność, jest zachowanie sprawcy sprzeczne z prawem lub z dobrymi obyczajami; szkoda stanowi element konieczny zarzucanego czynu (naruszenie/zagrożenie interesu innego przedsiębiorcy lub klienta); konieczność wykazania odpowiedniego związku przyczynowego nie budzi wątpliwości.

Szukając analogii do sposobu unormowania czynów niedozwolonych w kodeksie cywilnym, należałoby uznać, że w przypadkach nieuregulowanych wprost odmiennie odpowiedzialność opiera się na zasadzie winy. Jeżeli natomiast brak podstaw do zastosowania przepisów ustawy (np. gdy czyn sprawcy godzący w interesy przedsiębiorcy nastąpi poza obrotem gospodarczym), wówczas podstawę wystąpienia z roszczeniami będą stanowiły przepisy kodeksu cywilnego.

W końcu tej części uwag raz jeszcze podkreślić należy, że na gruncie obowiązującego tekstu ustawy u.z.n.k. rzeczą niezwykle istotną jest to, iż do popełnienia czynu nieuczciwej konkurencji nie jest konieczne pozostawanie sprawcy takiego deliktu z przedsiębiorcą, którego interes został zagrożony lub naruszony, w stosunku konkurencji. Pojęcie to na gruncie omawianej ustawy ma bowiem znaczenie generalne, tj. określa pozostawanie w pewnym związku, polegającym na wpływie działania (zaniechania) jednego z przedsiębiorców na sytuację ekonomiczną (rynkową) innego. Okoliczność tę przywołał Sąd Najwyższy w wyroku z 17.06.2004 r., V CK 550/03, M. Praw. 2004/14, s. 631, zgodnie z którym przedsiębiorca może dopuścić się czynu nieuczciwej konkurencji również wtedy, gdy działa w innej dziedzinie niż konkurent (por. uwagi A. Tischner [w:] System Prawa Prywatnego, t. 15, s. 94 i n.). Powyższe oznacza i to podkreślam, że nawet jeśli nie ma między przedsiębiorcami dosłownie rozumianego stosunku konkurencji, to np. posługiwanie się przez jednego z nich podobnym znakiem towarowym czy też podobnym oznaczeniem firmy może się wiązać z nieuczciwym wykorzystywaniem renomy drugiego przedsiębiorcy czy naruszać inne jego interesy.

dr Anna Stasiak-Apelska, radca prawny